โมล (Mole) คืออะไร? อธิบายเป็นภาษาไทยทีละขั้น สำหรับ IGCSE Chemistry
โมลเป็นเรื่องที่นักเรียนหลายคนติด เพราะต้องนับสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตัวเลขที่ใหญ่มาก บทความนี้อธิบายเป็นภาษาไทยทีละขั้น ตั้งแต่โมลคืออะไร หา Mr อย่างไร ใช้สูตรไหน ไปจนถึงคำนวณมวลสารในปฏิกิริยา พร้อมตัวช่วยให้ลองเลื่อนค่าดูเอง ศัพท์ทุกคำใช้ภาษาอังกฤษตามข้อสอบ
สรุปสั้นๆ
โมล (mole, mol) คือหน่วยของปริมาณสาร (amount of substance) สาร 1 โมลมีอนุภาค 6.02 × 10²³ อนุภาค ตัวเลขนี้เรียกว่าค่าคงที่อาโวกาโดร (Avogadro constant)
สูตรหลักคือ จำนวนโมล = มวล (g) ÷ มวลต่อโมล (g/mol) และแก๊สทุกชนิด 1 โมลมีปริมาตร 24 dm³ ที่อุณหภูมิและความดันห้อง (r.t.p.)
ใน Cambridge 0620 (2026–2028) การคำนวณเรื่องโมลอยู่ในส่วน Supplement จึงออกสอบสาย Extended (Paper 2 และ Paper 4) ส่วนสาย Core คำนวณมวลแบบสัดส่วนง่ายๆ โดยไม่ใช้โมล
ทำไมต้องนับเป็นโมล
เราซื้อไข่เป็นโหล (12 ฟอง) ซื้อกระดาษเป็นรีม (500 แผ่น) เพราะนับทีละชิ้นไม่สะดวก อะตอมเล็กกว่านั้นมาก น้ำหยดเดียวมีโมเลกุลราว 10²¹ ตัว (พันล้านล้านล้าน) นักเคมีจึงใช้หน่วยนับที่ใหญ่มาก คือ 1 โมล = 6.02 × 10²³ อนุภาค
ข้อดีคือเรานับอะตอมไม่ได้ แต่ชั่งมวลได้ โมลเป็นสะพานระหว่างมวลที่ชั่งได้ กับจำนวนอนุภาคที่ทำปฏิกิริยากันจริง
หา Mr ก่อนทุกครั้ง
มวลอะตอมสัมพัทธ์ (relative atomic mass, Ar) ของแต่ละธาตุอ่านได้จากตารางธาตุที่แนบมากับข้อสอบ เช่น H = 1, C = 12, O = 16, Na = 23, Cl = 35.5
มวลโมเลกุลสัมพัทธ์ (relative molecular mass, Mr) คือผลรวมของ Ar ทุกอะตอมในสูตร เช่น H₂O = 2 × 1 + 16 = 18 สำหรับสารไอออนิกเรียกว่ามวลสูตรสัมพัทธ์ (relative formula mass) แต่ใช้สัญลักษณ์ Mr เหมือนกัน เช่น NaCl = 23 + 35.5 = 58.5
มวลต่อโมล (molar mass) มีค่าเท่ากับ Mr แต่มีหน่วย g/mol น้ำ 1 โมลจึงหนัก 18 g
สูตรที่ต้องใช้ ลองเลื่อนดู
จำนวนโมล (mol) = มวล (g) ÷ มวลต่อโมล (g/mol)
จำนวนอนุภาค = จำนวนโมล × 6.02 × 10²³
ปริมาตรแก๊ส (dm³) = จำนวนโมล × 24 ใช้ได้เฉพาะแก๊สที่ r.t.p. ถ้าโจทย์ให้เป็น cm³ ให้หารด้วย 1000 ก่อน (1 dm³ = 1000 cm³)
ความเข้มข้น (mol/dm³) = จำนวนโมล ÷ ปริมาตรสารละลาย (dm³)
เลือกสารแล้วเลื่อนมวลในภาพด้านล่าง ดูว่าจำนวนโมล จำนวนอนุภาค และปริมาตรแก๊สเปลี่ยนไปพร้อมกันอย่างไร
H₂O = น้ำ · มวลโมเลกุลสัมพัทธ์ (Mr) = 2 × H (1) + 1 × O (16) = 18
ในโถ 0.1 mol = 1 โมเลกุล · ตอนนี้ 1 mol = 10 โมเลกุล
มวล
18 g
จำนวนโมล
1 mol
จำนวนอนุภาค
6.02 × 10²³
ไม่ใช่แก๊สที่ r.t.p. จึงใช้ 24 dm³ ไม่ได้
คำนวณมวลสารในปฏิกิริยา 3 ขั้น
ตัวอย่าง: มีเทน (CH₄) 16 g เผาไหม้ตามสมการ CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O จะได้น้ำกี่กรัม
ขั้นที่ 1 หาโมลของสิ่งที่รู้: 16 g ÷ 16 g/mol = 1 mol · ขั้นที่ 2 ใช้อัตราส่วนจากสมการ CH₄ : H₂O = 1 : 2 จึงได้น้ำ 2 mol · ขั้นที่ 3 แปลงกลับเป็นมวล: 2 mol × 18 g/mol = 36 g
ลองเปลี่ยนมวลและสมการในภาพด้านล่าง กดดูทีละขั้น
ขั้นที่ 1 · หาจำนวนโมลของ CH₄
n = 16 g ÷ 16 g/mol = 1 mol
จุดที่พลาดบ่อย
สับสน O กับ O₂ ออกซิเจนเป็นแก๊สโมเลกุลคู่ Mr ของ O₂ คือ 32 ไม่ใช่ 16
ลืมอัตราส่วนจากสมการ เอาจำนวนโมลของสารตั้งต้นไปใช้กับผลิตภัณฑ์ตรงๆ ต้องดูเลขหน้าสารในสมการที่ดุลแล้วทุกครั้ง
ใช้ 24 dm³ กับของแข็ง ของเหลว หรือสารละลาย ค่านี้ใช้ได้กับแก๊สที่ r.t.p. เท่านั้น
ลืมแปลง cm³ เป็น dm³ ก่อนคำนวณความเข้มข้นหรือปริมาตรแก๊ส
ปัดเลขตั้งแต่ขั้นแรก ควรเก็บค่าเต็มไว้ แล้วปัดตอนคำตอบสุดท้าย
เรียนต่อบน Boom-Tutor
หัวข้อ Stoichiometry ในคอร์สจะมีภาพเคลื่อนไหวแบบนี้ทุกคอนเซปต์ คลังโจทย์ที่ AI ตรวจวิธีทำทีละขั้นเทียบ mark scheme และ Mock ตรวจอัตโนมัติ คอร์สราคา 4,900 บาท จ่ายครั้งเดียว ใช้ได้ถึงรอบสอบ แพลตฟอร์มคาดว่าเปิดประมาณเดือนธันวาคม 2569
ติดตรงไหนที่ AI อธิบายแล้วยังไม่เข้าใจ นัดเรียนกับ Boom ได้